Ontbijt: De belangrijkste maaltijd van jouw dag?

ontbijt beste maaltijd van de dag
ontbijt beste maaltijd van de dag

Hoe ziet jouw dagelijkse ontbijt eruit?

Is jouw ontbijt een snelle kop koffie en je boterhammen opeten in de auto onderweg naar je werk of sla je je ontbijt over?

Of sta je een half uurtje eerder op om een “gezond” ontbijt te maken. En wat is dan een gezond ontbijt?

De ene website zegt dat brood met beleg en fruit een gezond ontbijt is. Op een andere website lees je vervolgens dat brood “slecht” voor je spijsvertering is.

Kortom de meningen verschillen enorm over een gezond ontbijt.

Om precies die reden ben ik rond 2015 gestart met maken van gezonde shakes, ook wel bekend als smoothies.

Hoe ziet mijn ontbijt eruit?

Voordat ik je vertel hoe mijn ontbijt shake eruit ziet, even wat achtergrond.

In 2015 was ik nodig toe aan de nodige rust en afzondering en heb een paar maanden in Zuid-Spanje gewoond. Niet aan de kust maar in de bergen tussen de boeren.

De eerste weken zat ik elke ochtend in een café voor mijn ontbijt voor een café con leche en een geroosterd stokbrood met beleg. Niet mijn ideale keuze maar in Spanje het normale ontbijt. Overigens wel gezond met olijfolie in plaats van boter en afwisselend belegd met iberico ham of kaas.

Ik vond dat mijn ontbijt beter kon en vooral gezonder.

Tijd om een alternatief te bedenken en maken. Bij een bezoek aan de lokale groentemarkt vond ik de benodigde ingrediënten. Ik liep de groentemarkt af met 2 tassen vol fruit en groenten voor een paar Euro. Dus ook nog eens veel goedkoper dan elke dag ontbijten in een café.

Welke ingrediënten had ik allemaal gekocht?

  • Avocado´s
  • Bananen
  • Aardbeien
  • Perziken
  • Walnoten
  • Amandelen
  • en nog veel meer

Bij de lokale supermarkt had ik nog allerlei kruiden gekocht.

  • Kurkuma
  • Kaneel
  • Zwarte peper
  • en nog een paar…

Mijn 1e experiment

Mijn eerste ontbijt shake was een experiment, zonder recept.

De avond ervoor had ik de aardbeien gewassen en in de vriezer gedaan. Zo kon ik ze langer bewaren.

Mijn 1e ontbijt shake bestond uit avocado, banaan, aardbeien, kurkuma poeder, kaneel, walnoten, amandelen, walnoot “melk” en nog wat speciale ingrediënten. Wil je de complete lijst van ingrediënten? Meld je dan onderaan het artikel aan.

Dit alles met de blender fijn gemalen, de bevroren aardbeien zorgden voor de afkoeling van mijn 1e shake.

De 1e shake smaakte super en ik had een nieuwe gezonde hobby gevonden om beter te ontbijten.

In de weken en maanden daarna heb ik allerlei combinaties uitgeprobeerd met ander fruit, afhankelijk van het seizoen. Regelmatig kocht ik ook een watermeloen (Sandiá). Ook deze ging in stukken de vriezer in.

ontbijt beste maaltijd van de dag
Sandia
ontbijt beste maaltijd van de dag

Kurkuma poeder

Afwisseling

Afwisseling van je ontbijt is volgens mij een verstandige keuze. Dus ben ik op zoek gegaan naar recepten voor andere shakes en smoothies.

Bij die zoektocht vond ik een overvloed aan recepten en heb er veel gemaakt.

Het beste en meest uitgebreide boek dat ik vond:

best smoothie breakfast

Ook jij kunt vanaf nu gezonde ontbijt smoothies maken in een paar minuten

Een gezonde ontbijt shake maken kost je weinig tijd. Ik ben gemiddeld in 5 tot 10 minuten klaar met maken van een shake.

De meeste ingrediënten vind je in de supermarkt of op de markt. Zeker als je sommige ingrediënten, zoals aardbeien en meloen, invriest heb je voor een paar dagen genoeg in huis.

voordeel van deze gezonde smoothies is dat mijn hongergevoel veel langer weg blijft dan bij een brood ontbijt en bovendien de hele dag energieker voel.

Wil je ook gezonder leven en genieten van Smoothies?

Bestel dan vandaag nog jouw smoothie receptenboek met korting. Klik op de afbeelding om nu te bestellen.

gezonde ontbijt smoothies

Zijn alternatieve geneeswijzen zinloos?

Zijn alternatieve geneeswijzen zinloos?

evidencejpegDit artikel draag ik op aan de onlangs overleden journalist en documentairemaker Mark Bos. In zijn indrukwekkende documentaire Retour Hemel liet hij ons delen in zijn zoektocht naar genezing. In zijn laatste televisie-interview, enkele dagen voor hij overleed, deed hij een indringende oproep om in de gezondheidszorg niet langer de statistiek maar de individuele patiënt centraal te stellen. Daarnaast pleitte hij voor meer samenwerking tussen de reguliere en de alternatieve gezondheidszorg.

Sinds vijftien jaar zet ik me als acupuncturist in voor het welzijn en de gezondheid van mijn patiënten. Die patiënten zijn vaak verrast over het snelle effect van de behandelingen en de helderheid en de begrijpelijkheid van de analyse van hun klachten. Sceptici vinden mijn werk zinloos. In hun visie is een behandeling namelijk alleen zinvol als de effectiviteit wetenschappelijk is bewezen. Die stelling lijkt te staan als een huis. Als een behandeling niet bewezen effectief is, mag je aannemen dat hij niet werkt, en als een behandeling niet werkt, is die vanzelfsprekend zinloos. Patiënten snappen daar niets van. Zij wijzen op hun verhaal: de jarenlange klachten die zijn verdwenen, de medicijnen die ze niet meer hoeven in te nemen, het werk dat ze konden hervatten. Betekent dat dan allemaal niets? Nee, helaas tonen die ervaringen niet aan dat acupunctuur of een andere CAM-methode (CAM staat voor Complementary Alternative Medicine*) zinvol is. Individuele ervaringen van patiënten zijn in de opvatting van sceptici wetenschappelijk gezien namelijk irrelevant.

Loopgravenoorlog

Veel collega-acupuncturisten en andere CAM-behandelaars verweren zich tegen het standpunt van de sceptici door erop te wijzen dat er wel degelijk veel onderzoek is gedaan dat tot positieve uitkomsten heeft geleid. Bovendien zou ook voor een groot aantal reguliere behandelingen bewijs ontbreken. Er ontspint zich zo een nogal treurige en uitzichtloze welles/nietesdiscussie over de kwaliteit van het onderzoek en de interpretatie van de uitkomsten. Die discussie, waarbij soms flink met modder wordt gegooid, duurt al jaren en zit muurvast. Ik laat die loopgravenoorlog even voor wat die is. Mijn aandacht gaat uit naar dat woord ‘zinvol’, dat in deze discussie zo weinig aandacht krijgt. Wat is dat eigenlijk, ‘zinvol’, en klopt het eigenlijk wel dat onbewezen behandelingen per definitie zinloos zijn?

Dubbelblind

Volgens de sceptici kan alleen met behulp van dubbelblind onderzoek objectief en onweerlegbaar worden aangetoond dat een behandeling werkzaam en dus zinvol is. Dat dubbelblinde onderzoek is het meetinstrument waarmee de medische wetenschap het hardste bewijs levert. Je doet daarmee uitspraken over grote groepen patiënten, over gemiddeldes en percentages, en niet over een individuele patiënt. Een behandeling die statistisch significante effecten heeft wordt beschouwd als een zinvolle behandeling. Wat goed voor de groep is, wordt geacht goed te zijn voor het individu. Persoonlijke ervaringen van behandelaars en patiënten zijn in dat geval dus niet van belang. Maar het probleem met deze redenering is dat het woord ‘zinvol’ zich niet beperkt tot gemiddeldes van grote groepen: het strekt zich uit tot diep in de individuele sfeer. Het gaat over de vraag of een behandeling nuttig en betekenisvol is geweest, en dat is een vraag die uiteindelijk alleen de individuele patiënt kan beantwoorden. Daar wringt de stelling van de sceptici . Naast ‘statistische significantie’ bestaat er ook iets wat ik ‘persoonlijke significantie’ zou willen noemen.

Onbewezen maar zinvol

Onlangs behandelde ik Lidy,** een vrouw van 39 die al sinds haar jeugd aan migraine leed. De laatste jaren had ze ondanks de medicatie die haar neuroloog voorschreef om de week een aanval die drie dagen duurde. Die aanvallen trokken een zware wissel op haar werk en op haar gezinsleven. Sinds ik Lidy een jaar geleden begon te behandelen heeft ze nog maar vier aanvallen gehad. Ze gebruikt geen medicatie meer. Met behulp van de aandachtsoefeningen die ik haar heb geleerd kan ze zelf de duur en de ernst van een incidentele aanval bekorten, soms zelfs tot maar een halve dag.

Laten we er eens van uitgaan dat er voor de effectiviteit van de behandeling die ik Lidy gegeven heb geen enkel wetenschappelijk bewijs bestaat. Er is wel onderzoek gedaan dat aantoont dat acupunctuur effectief is bij de behandeling van migraine (1, 2, 3), maar de uitkomsten daarvan zijn vast niet onomstreden. Met onderzoekresultaten met een positief resultaat voor CAM- behandelingen is volgens sceptici namelijk per definitie iets mis. Maar bovendien heb ik de protocollen die in het onderzoek gebruikt werden niet toegepast. Ik behandel altijd wat ‘mijn hand vindt om te behandelen’, zoals de oosterse geneeswijzen dat voorschrijven. Ik behandel immers niet de klacht of de aandoening, maar de individuele patiënt. We kunnen dus veilig concluderen dat ik mijn behandeling nooit zal kunnen onderbouwen met hard wetenschappelijk bewijs, maar het lijkt me tamelijk absurd om te stellen dat mijn behandeling zinloos is geweest. Het is evident dat die fysiek, emotioneel, sociaal en zelfs financieel buitengewoon zinvol was.

Tevreden patiënten

Lidy is niet de enige patiënt die acupunctuur als een zinvolle behandeling heeft ervaren. In een recente enquête (4) gaf 75,5% van de ondervraagden aan dat hun klachten dankzij acupunctuur waren verdwenen of duidelijk waren afgenomen. 82% was tevreden over de behandeling en 65% zou acupunctuur aanraden aan anderen. Deze cijfers komen in grote lijnen overeen met de resultaten van vergelijkbaar onderzoek in het buitenland (5, 6). Als sceptici van mening zijn dat deze cijfers geen wetenschappelijk bewijs leveren voor de effectiviteit van acupunctuur, dan krijgen ze van mij gelijk. Maar als ze daarom van mening zijn dat deze cijfers betekenisloos zijn en dus genegeerd kunnen worden, dan getuigt dat van een fundamenteel en ernstig gebrek aan belangstelling voor de beleving van de patiënt. Het is interessant om vast te stellen dat dat gebrek aan belangstelling een direct gevolg is van het enorme geloof in de waarde van dubbelblind onderzoek. Bij dat type onderzoek is de ervaring van de individuele patiënt immers irrelevant.

Placebo-effecten

Positieve effecten van alternatieve behandelingen worden door sceptici steevast toegeschreven aan het placebo-effect. Zo zal dat vast ook gebeuren met het verhaal over Lidy, mijn migrainepatiënte. Opmerkelijk is dat we eigenlijk niet weten wat een placebo-effect is. Er bestaat geen eenduidige definitie van en er zijn verschillende opvattingen over de rol en de betekenis van het placebo-effect in het genezingsproces (7). Duidelijk is dat er niet één placebo-effect is, maar dat het gaat om een verzameling effecten die samenhangen met de persoonlijke en subjectieve kant van het genezingsproces (8). Het vertrouwen in de behandelaar en de behandeling, de verwachtingen van de patiënt, het empathisch vermogen van de behandelaar en de kwaliteit van de therapeutische relatie zijn allemaal zaken die het placebo-effect beïnvloeden. Die persoonlijke kanten worden er bij het dubbelblind onderzoek uit gefilterd en onder de verzamelnaam ‘placebo-effect’ als een soort nepeffect bij het grofvuil gezet. Inmiddels is duidelijk dat de genoemde factoren tot meetbare lichamelijke veranderingen leiden (7, 8). In sommige onderzoeken bleek het placebo-effect zelfs groter dan het effect van de reguliere behandeling (9, 10). Ook blijken placebo’s net zo goed te werken als je de patiënten eerlijk vertelt dat ze een placebo krijgen (10).

Betaalde aandacht

Je zou dus kunnen denken dat acupunctuur, zoals de voorzitter van de Vereniging tegen de Kwakzalverij, Catherine de Jong, het zo mooi zegt, een vorm is van ‘betaalde aandacht’: ‘niet meer dan een placebo’ en dus ’een zinloos behandelritueel’. In een volgende blogbijdrage zal ik uitleggen waarom het onjuist is om te concluderen dat acupunctuur niet meer is dan een placebo. Maar stel nou dat het in het geval van Lidy wel zo is. Stel nou dat zij alleen dankzij de zorg, de aandacht, de zingeving, de adviezen en andere aspecifieke behandeleffecten bijna helemaal van haar migraine af is gekomen, maakt dat het behandelresultaat dan minder zinvol? Bovendien zou de vraag rijzen waarom de reguliere behandelingen die zij kreeg dat placebo-effect niet hadden.

Wat was de vraag?

Sceptici vergeten nog wel eens dat objectieve wetenschap niet bestaat, simpelweg omdat het antwoord dat je bij een onderzoek vindt altijd beperkt en bepaald wordt door de vraag die je gesteld hebt. Bij dubbelblind onderzoek vraag je naar de statistische effecten. De persoonlijke effecten vallen daardoor buiten het blikveld. Ook persoonlijke variaties van een aandoening of ziekte vallen buiten het blikveld, want je onderzoekt een medisch gedefinieerde aandoening. In feite bestaan er echter geen twee mensen met dezelfde migraine, dezelfde depressie of zelfs met dezelfde kanker. De behandeling die je onderzoekt is gestandaardiseerd, dus ook  de mogelijke waarde van een geïndividualiseerde aanpak verdwijnt uit beeld.

Dubbelblind onderzoek geeft antwoorden op vragen over onpersoonlijke effecten van een onpersoonlijke behandeling op een onpersoonlijke aandoening.*** Het is dus een fantastisch meetinstrument om te bepalen of een gestandaardiseerde behandeling statistisch significante effecten heeft, maar over de vraag of een behandeling op maat persoonlijk significante effecten heeft, doet het geen uitspraak. Het is een vergissing om daaruit te concluderen dat die effecten niet bestaan. Een behandeling die zinvol is voor het individu, hoeft dat niet te zijn voor de groep. Dus hoe meer een behandeling zich richt op de individuele patiënt, des te minder geschikt is dubbelblind onderzoek als meetinstrument (11).

Wetenschappelijke schijnzekerheid

Er lijkt weinig aandacht te bestaan voor de beperkingen van dubbelblind onderzoek. Het idee dat dit wetenschappelijk meetinstrument dé methode is om te bepalen of een behandeling zinvol is, wordt breed gedragen, niet alleen in de geneeskunde, maar ook in de media en de politiek. Het idee wekt de illusie dat geneeskunde een harde wetenschap is. Maar het genezingsproces is net zo wonderbaarlijk en mysterieus als het leven zelf. Ieder facet van ons bestaan is erbij betrokken en ieder facet van ons bestaan beïnvloedt het (11). Als je uitsluitend door de lens van het dubbelblind effectonderzoek naar het genezingsproces kijkt, wordt dat fascinerende proces gereduceerd tot een eendimensionaal gebeuren. Wetenschap wordt dan ingezet om de complexe dynamiek van het genezingsproces te vermijden of zelfs te ontkennen in plaats van haar te doorgronden. In deze tijd, waarin we alles willen controleren en risico’s willen uitsluiten, wordt zo een wetenschappelijke schijnzekerheid gecreëerd. Die schijnzekerheid wordt gebruikt om keuzes te rechtvaardigen, zowel op kleine schaal in behandelingen als op grote schaal bij het maken van beleid. Ze heeft dus een grote invloed op onze gezondheidszorg. Het lijkt me belangrijk om daar eens kritisch naar te kijken.

Bewezen maar niet zinvol

Als de waarde van dubbelblind onderzoek overschat wordt, zou de betekenis van die persoonlijke kanten van het genezingsproces wel eens onderschat en daardoor verwaarloosd kunnen worden. Als je naar de dagelijkse realiteit in de zorg kijkt, heeft het daar alle schijn van. De zorg is technisch zeer hoogwaardig, maar er is weinig tijd en vaak weinig persoonlijke aandacht, veel symptoombestrijding, veel medicatie, veel behandelingen volgens protocollen en richtlijnen en de kennis over de wisselwerking tussen lichaam en geest is summier. Dat zijn allemaal redenen die mensen in mijn praktijk vaak noemen als reden om voor een CAM-behandeling te kiezen. Waarmee niet gezegd is dat dat altijd verstandig is. Ik moet soms flink mijn best doen om mensen te motiveren hun medicijnen te blijven gebruiken of een arts te raadplegen. Al met al: niet alleen kan een onbewezen behandeling heel zinvol zijn, ook kunnen patiënten argumenten hebben om een bewezen behandeling niet als zinvol te ervaren. Zo ziet Lidy de medicatie die ze dertig jaar voorgeschreven kreeg niet meer als een zinvolle behandeling.

Zinvolle wetenschap

Wat zou het mooi zijn als wetenschappelijk onderzoek zich meer zou richten op die persoonlijk significante effecten van behandelingen. Dan zou meer onderzoek plaatsvinden naar de wisselwerking tussen lichaam en geest, meer onderzoek naar datgene wat achter het placebo-effect schuilgaat en hoe dat te beïnvloeden is, meer onderzoek naar het belang van de kwaliteit van de therapeutische relatie in het genezingsproces. Er zou ook veel meer onderzoek plaatsvinden naar behandelvormen die zinvol zijn voor het individu, maar niet voor de grote groep. Wetenschap wordt dan geleid door oprechte nieuwsgierigheid en niet misbruikt als wapen in een competentie- en richtingenstrijd. Dergelijk onderzoek vindt al op kleine schaal plaats (12, 13, 14). Opmerkelijk genoeg ontwikkelt juist het kankeronderzoek zich in de richting van individuele behandelingen die niet meer toetsbaar zijn met grootschalig onderzoek (15).

Het oordeel van de rechter

Ik kreeg voor wat mijn visie betreft bijval uit een voor mij verrassende hoek: vorig jaar oordeelden twee rechters in twee verschillende zaken dat een gebrek aan wetenschappelijk bewijs onvoldoende reden is om een behandeling niet langer te vergoeden uit de basisverzekering. Ze oordeelden dat de ervaringen van patiënten en behandelaars daarin meegewogen moeten worden (16, 17). Misschien is het voor mensen van buiten het medische vakgebied makkelijker om met voldoende distantie en onbevooroordeeld door heersende dogma’s naar dit vraagstuk kijken. Dan prevaleert het gezonde verstand en krijgen de behoeftes en de ervaringen van de patiënt weer de plaats die ze verdienen.

Als ruziënde ouders

Mark Bos had de volgende boodschap voor ons: ‘Ik vind dat reguliere en alternatieve geneeskunde beter met elkaar moeten samenwerken. Je hebt ze als patiënt allebei keihard nodig. En ik heb me vaak als een klein kind gevoeld in een gevecht tussen twee ouders. Dat moet anders.’ Ik ben het daarin uit de grond van mijn hart met hem eens.

Laat CAM-aanhangers daarom ook zelfkritischer worden, openstaan voor toetsing en ophouden met het verdacht maken van alles wat regulier is. Wat zouden de gevolgen zijn als we één avond alle eerstehulpposten en intensive cares in Nederland zouden laten bemannen door CAM-behandelaars? De kennis, de inventiviteit en de inzet waarmee elke dag weer patiënten in onze ziekenhuizen, revalidatiecentra en verpleeghuizen behandeld en begeleid worden zijn moeilijk te overschatten. Maar het heilig verklaren van één wetenschappelijk meetinstrument en het bestaan ontkennen van alles wat daarmee niet te meten valt is a priori onwetenschappelijk en het is niet in het belang van de patiënt. Met dit dogmatiche standpunt wordt de discussie gegijzeld en een dialoog onmogelijk gemaakt. Dat is ontzettend jammer, want een open, kritische, onderzoekende houding ten aanzien van de waarde van CAM- behandelvormen zou kunnen leiden tot antwoorden die de gehele gezondheidszorg zinvoller maken.

Die éne patiënt

In discussies over de gezondheidszorg gaat het vaak ‘over’ en bijna nooit ‘om’ de patiënt. Mark Bos liet die patiënt zien. In zijn laatste televisie-interview vroeg hij — of eigenlijk: eiste hij – in al zijn kwetsbaarheid en broosheid om als individu gezien, gehoord en behandeld te worden. Ik hoop dat zijn stem nog heel lang zal naklinken. In de hele gezondheidszorg gaat het in feite altijd en alleen om die ene patiënt die tegenover je zit.

 

Als je dit artikel waardeert, kun je je abonneren op dit blog. Aanmelden kan in de rechterkolom bovenaan de pagina. Je kunt ook op de hoogte blijven door me te volgen opFacebook

Noten

* Meestal wordt de term ‘alternatieve geneeswijzen’ gebruikt en soms de term ‘complementaire geneeswijzen’. In dit artikel gebruik ik de internationaal gangbare afkorting CAM, waarin beide zijn samengevoegd.

** Lidy is een gefingeerde naam.

*** Op wat ik hier schrijf bestaan zeker uitzonderingen. Zo is er bijvoorbeeld slim opgezet onderzoek gedaan waarin juist de placebo-effecten onderzocht werden (10).

Bronnen

  1. http://www.healthcmi.com/Acupuncture-Continuing-Education-News/1453-brain-mri-shows-acupuncture-relieves-migraines2.
  2. http://www.mdlinx.com/anesthesiology/medical-news-article/2013/06/03/acupuncture/4655790/
  3. http://www.bmj.com/content/328/7442/744
  4. http://npva.nl/content/wat-vindt-de-pati%C3%ABnt-belangrijk
  5. http://www.acupuncturetoday.com/archives2003/jan/01nccaomsurvey.html
  6. http://www.acupuncturecollege.org.uk/articles/exploring-acupuncture-outcomes-in-a-college-clinic
  7. http://www.jneurosci.org/content/25/45/10390.full
  8. http://physrev.physiology.org/content/93/3/1207
  9. https://www.painscience.com/bibliography.php?haa
  10. http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0015591
  11. Denken over geneeskunde, W. v.d. Steen 1991
  12. http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/cncr.29063/full
  13. http://www.businesswire.com/news/home/20141112005352/en/Scientific-Literature-Review-Shows-Health-Care-Delivered#.VU80TtPtlBc
  14. https://www.radboudumc.nl/Research/Pages/PNASIceman.aspx
  15. http://en.wikipedia.org/wiki/Personalized_medicine
  16. https://blendle.com/i/de-volkskrant/proces-over-vergoeding-onbewezen-behandeling/bnl-vkn-20140908-3509359
  17. http://www.reumafonds.nl/_sana_/handlers/getfile.ashx/566505c2-8bf2-4787-80dd-c21e6d6648a1/Volkskrant+fysio+20-9-2014.pdfhttp://www.willempinksterboer.com/

Wakker worden

Wakker worden

john-lennon-1091940-1281980-21407332Deze maand is het 35 jaar geleden dat mijn jeugdheld John Lennon werd vermoord. Voor het eerst staat zijn bekendste nummer, ‘Imagine’, op de eerste plaats van de Top 2000. Ongetwijfeld is dat een reactie op de terroristische aanslagen in Parijs. Het nummer is een iconisch symbool van de hoop op vrede en eenheid in de wereld. Lennon vraagt je je een wereld voor te stellen waar geen oorlog is. Hij nodigt je uit om met hem mee te dromen over vrede. Maar is dromen over vrede echt het antwoord op agressie en oorlogsretoriek, of kunnen we beter eindelijk eens wakker worden?

Niet geloven in de zwaartekracht
Stel je voor: een man maakt aanstalten van het balkon te stappen omdat hij zegt dat hij geen tijd heeft voor de trap. Je probeert hem tegen te houden, maar hij wuift je waarschuwingen weg en zegt dat hij niet gelooft in de wet van de zwaartekracht. Stomverbaasd over zoveel domheid zie je de man zijn ondergang tegemoet gaan.
Even verbaasd zie ik dat politieke leiders de wetten negeren die zijn geformuleerd door talloze wijze mensen uit spirituele tradities. Haat maakt geen einde aan haat, wraak leidt niet tot het einde van een conflict en met geweld kun je het kwaad niet vernietigen. Mensen denken nog steeds dat het wetten zijn waarin je kunt geloven, een vorm van zingeving voor zachtaardige types. Je kunt je niet erger vergissen!

Spirituele wetten
Moeten die spirituele wetten eerst in een laboratorium met behulp van experimenten worden bevestigd? Kunnen we alleen dan accepteren dat ze – net als Newtons wet van de zwaartekracht – altijd en op iedereen van toepassing zijn? Geloof me, dat is al gebeurd. Dat laboratorium heet het Midden-Oosten. De afgelopen duizenden jaren hebben machthebbers daar telkens weer geprobeerd te vernietigen wat zij als het kwaad beschouwden. Hun vaak groteske pogingen lieten steeds nieuwe vormen van kwaadaardigheid ontstaan. Onveranderlijk was het gevolg onmetelijk lijden voor de bevolking. IS is de laatste gedaante van dat kwaad. Het ‘kalifaat’ ontstond door de recente pogingen van de westerse mogendheden het kwaad met geweld te vernietigen. Het bewijs dat de wetten van de wijzen kloppen is overstelpend. Ze ontkennen getuigt van gruwelijke domheid.

Het kwaad uitroeien
De politieke leiders zijn met hun volstrekt onbenullige oorlogsretoriek net kinderen die per ongeluk een echt pistool in handen hebben gekregen. Zij lijken zich niet te realiseren dat de mensen die omkomen bij bombardementen deel uit maken van een sociaal weefsel. Weer raakt een generatie beschadigd. Kinderen verliezen hun ouders, broers, zussen, leraren en vrienden. Hun harten zullen zich verharden, als bescherming tegen de pijn. Ze zullen de landen die ze verantwoordelijk houden voor die pijn gaan haten. Als deze kinderen volwassen zijn, zullen ook zij weer herkend worden als de belichaming van het kwaad. Ook dan zullen de machthebbers in hun onwetendheid beweren dat ze het recht en de plicht hebben hen aan te vallen om zo het kwaad uit roeien. Het houdt nooit op…..

Resistentie
Het moslimfundamentalisme is een ziekte die zich diep in het Midden-Oosten heeft genesteld. Zoals antibiotica* steeds resistentere bacteriën laten ontstaan, zo brengt geweld steeds moeilijker te bestrijden kwaad voort. De aanslagen in Parijs maken definitief duidelijk dat ook het Westen met die aandoening is besmet. Wat zou er gebeuren als die ziekte zou worden benaderd vanuit de taoïstische principes van de Chinese geneeskunde? Dan zou elk besluit worden genomen met de intentie de balans en de harmonie te herstellen. Ieder exces, hoe kwaadaardig ook, wordt in de Chinese geneeskunde herkend als een manifestatie van het eeuwig veranderlijke, de qi. Qi verandert van vorm, maar kan niet vernietigd worden. De intentie te vernietigen maakt het probleem groter, niet kleiner. De politieke leiders zouden Laozi, de taoïst uit het antieke China, begrijpen. Hij zei dat als je wapens moet gebruiken, je dat zo kalm en vredig mogelijk moet doen**. Soms moet je stelling nemen en stevig optreden, maar je kunt een klap uitdelen met een hand vol compassie. De overwinning is dan geen reden voor triomf.

Maatschappelijke zingeving
De machthebbers zouden beseffen dat de echte oplossing van het probleem ligt in het voeden, opbouwen en herstellen van de samenhang en het vertrouwen. En dat moet niet alleen gebeuren in probleemwijken, maar in de samenleving als geheel, want het probleem bevindt zich volgens de Chinese geneeskunde nooit alleen daar waar het zich manifesteert. Er zou bij het genezingsproces ook aandacht zijn voor zingeving. Want veranderingsprocessen komen alleen op gang als duidelijk is wat het doel is. Als je niet weet waar je heen wilt, ga je niet lopen.

Eeuwige economische groei
Op dit moment is het voornaamste doel in onze samenleving zorgen voor voortdurende economische groei. Dat streven getuigt van een even groot gebrek aan begrip van de wetmatigheid van de natuur als denken dat je van het balkon af kunt stappen en zonder kleerscheuren beneden komt. In de natuur komt voortdurende groei die ten koste gaat van alles niet voor, behalve als kenmerkende eigenschap van kankercellen en tumoren.

Hebzucht en consumentisme
In een gezonde situatie verloopt alles in de natuur in cyclische processen. Een afwisseling van stijgen en dalen, naar buiten treden en naar binnen keren, activiteit en rust, yang en yin. De Chinese geneeskunst leert ons in harmonie met die bewegingen te leven. Het onnatuurlijke streven naar oneindige groei kan niet tot duurzame balans en harmonie leiden, omdat het alle kenmerken van een ziekte heeft. Het is niet de oplossing, maar het probleem. Toch wordt de waarde van activiteiten en initiatieven primair beoordeeld aan de hand van economisch rendement. Dat leidt tot hebzucht en consumentisme. Dat het de maatschappij aan een zinvol gemeenschappelijk doel ontbreekt, heeft haar samenhang en weerstand aangetast. Daardoor is ze bevattelijk geworden voor de ziekte van het moslimfundamentalisme. Is er nog hoop op genezing?

 Imagine
Na de aanslagen verscheen op YouTube een filmpje van een man die vlak bij het bij de aanslagen getroffen Parijse theater Bataclan op een vleugel ‘Imagine’ speelt. Het is een ontroerend beeld, en ik ben een enorme Beatles-liefhebber, maar er knaagt iets als ik naar dat nummer luister. Lennon zingt: ‘You may say that I’m  a dreamer…’ Maar ik wil helemaal niet dat je me een dromer noemt! Mensen die hun leven vormgeven rond spirituele wetmatigheden zijn geen dromers. Ze zien in dat over spirituele wetmatigheden even moeilijk te onderhandelen valt als over de wet van de zwaartekracht. De dromers zijn de mensen die denken dat geweld een oplossing is voor geweld en die geloven dat als de economie nu maar groeit alles wel goed zal komen. Hun droom ontaardt steeds opnieuw in een nachtmerrie, maar ze willen niet wakker worden. Het heeft geen zin om elke keer wanneer we de consequenties van het slaapwandelen ondergaan ‘Imagine’ zingen. Het heeft geen zin om tegenover de zwarte droom van geweld en hebzucht een roze droom van liefde en vrede op aarde te zetten. Het enige wat helpt is wakker worden!

Word wakker!
Wakker worden kan alleen het individu.*** Het is zinloos en gemakzuchtig om de verantwoordelijkheid voor alles wat misgaat in de wereld bij de machthebbers te leggen. De verandering moet plaatsvinden in het weefsel van de samenleving. Dat weefsel bestaat uit cellen en die cellen dat zijn wij. Als er voldoende cellen wakker en bewust zijn, verandert het brein dat ze aanstuurt vanzelf mee.**** Alleen dan staan er andere leiders op: leiders die ons niet in slaap proberen te sussen door ons sprookjes te vertellen waarin de zwaartekracht een uitzondering voor ons maakt. Dat is de enige manier om ervoor te zorgen dat we niet opnieuw slaapwandelend de afgrond in stappen. Dus als je net als John Lennon graag wilt dat de wereld ‘één’ wordt, kun je beter niet met hem mee dromen. Je kunt beter je best doen om wakker te worden!

De bron
In alle tijden en culturen zijn er mensen geweest die hebben gesproken en geschreven over het proces van wakker worden: Zhuangzi (taoïst), Ramana Maharshi (hindoe), Meister Eckahrt (christen), Rumi (moslim), Jezus (jood) en Thich Nath Hahn (boeddhist), om er maar een paar te noemen. Zij onderzochten de werkelijkheid in zichzelf en concludeerden dat het individu slechts een kortdurende expressie van iets groters is. Dat grotere is de bron waar we allemaal uit voortkomen en ook allemaal weer in opgaan. Het is wat ons verbindt. Die eenheid of bron wordt God, Allah, de natuur, Dharma, Qi of de Tao genoemd. Het maakt niet uit hoe je het noemt ,maar het is wel van belang om te beseffen dat het idee van een ‘ik’ als een op zichzelf staande entiteit een illusie is. Wraak nemen op iemand die je gekwetst heeft is hetzelfde als met je linkerhand een mes in je rechterhand zetten. Het leidt nooit tot een afname van de totaliteit aan pijn. Het is onmogelijk iemand anders pijn te doen zonder jezelf pijn te doen. De ‘eenheid’ van de wereld waar Lennon over zingt is geen droom; het is de realiteit. De verdeeldheid is de droom.

Een minuscule flikkering
Eigenlijk zijn wij als individuen met al onze meningen, dromen, voorkeuren en verwachtingen zo aandoenlijk. We zijn een minuscule flikkering in de kosmos. Zo onbegrijpelijk futiel. Maar de ervaring van onze afhankelijkheid, kwetsbaarheid en vergankelijkheid willen we koste wat het kost ontlopen. Daarom doen we alsof we het middelpunt van het universum zijn. We proberen er steeds voor te zorgen dat het leven volgens onze wensen en plannen verloopt en verdedigen onze belangen tegen die van anderen. Dat leidt tot frustratie, angst en strijd. Het spreekt voor zich dat ‘de ander’ daar de schuld van krijgt. Wakker worden betekent dat je inziet dat die ongewenste onaangename gevoelens bij het leven horen. Je kunt ze niet wegjagen door iemand anders of jezelf er de schuld van te geven. Onderzoek die gevoelens met evenveel verwondering en overgave als aangename gevoelens. Herken de schoonheid van hun dynamiek. Dat brengt je dichter bij de essentie van het bestaan.*****

De almachtige, onbarmhartige God
Echte vrede en echt geluk worden volgens de genoemde wijzen gevonden als je je niet meer identificeert met het kleine ‘ik’, maar met die grote bron. Die bron wordt dan leidend in je leven. Je doet dan wat het leven van je wil, in plaats van te verwachten dat het leven doet wat jij wilt. Je gaat meer volgen dan sturen. Er ontstaat een gevoel van overgave en onvoorwaardelijk vertrouwen. In die zin kun je inderdaad zeggen dat God almachtig is. Helaas wordt die zinsnede – met alle gevolgen van dien – nogal eens verkeerd begrepen. Er is geen almachtige God die onze wensen in vervulling zal laten gaan omdat we hem prijzen in onze gebeden. Zhuangzi schreef al: ‘De goden zijn onbarmhartig.’ Is het geen vorm van blasfemie om te denken dat de bron van het leven onze complimenten en ons geloof nodig heeft? Het leven deelt geen straffen en beloningen uit. Er zijn alleen consequenties en wetmatigheden. Je persoonlijke ervaringen worden gestuurd door onpersoonlijke wetmatigheden. Die wetmatigheden hebben zeker zoveel invloed op ons bestaan als de wet van de zwaartekracht. Wakker worden is die wetmatigheden erkennen en ernaar leven.

Verantwoordelijkheid nemen
Je kunt plotseling  wakker worden, maar meestal is het een proces. Dat proces aangaan helpt je de wereld te accepteren zoals die is zonder passief te worden. Je gaat inzien dat je verantwoordelijkheid en je invloed maar klein zijn. Je verspilt je energie en tijd niet meer aan dingen waar je toch geen invloed op hebt, maar maakt zo goed mogelijk gebruik van de invloed die je wel hebt. Je neemt je verantwoordelijkheid en ziet in dat die vooral betrekking heeft op jezelf. Geef anderen niet de schuld van jouw boosheid, angst en verdriet. Maak anderen niet verantwoordelijk voor jouw geluk of ongeluk.

Wees de verandering…
As je wakker bent ervaar je eenheid te midden van de verdeeldheid, vrede te midden van de strijd en heb je vertrouwen als alle hoop verloren is. Alleen zo komt de wereldvrede een stukje dichterbij. Hoe kan er vrede komen als iedereen over vrede droomt, maar niemand die heeft? Het is zoals Gandhi zei: ‘Wees de verandering die je graag zou willen zien in de wereld.’ Niet als een tegeltjeswijsheid, een denkbeeld of een droom, maar als een werkelijke, tastbare ervaring.

Alles komt goed
Gandhi’s opdracht is zo groot en confronterend dat we steeds opnieuw in slaap sukkelen en dromen dat we de wereld kunnen veranderen door anderen te veranderen. We dwingen, claimen, schreeuwen, vechten. We zijn boos en verdrietig. We voelen ons beledigd en beledigen. We kwetsen en worden gekwetst. We maken er opnieuw een puinhoop van. Maar, zoals mijn vroegere onderbuurman altijd zei: ‘Alles komt goed, ook als het niet goed komt. ‘God is geduldig, Allah is groot en de Tao is eeuwig en onwankelbaar.

Ik hoop dat iedereen ondanks alle problemen in de wereld een mooie Kerstfeest heeft, het feest waarbij gevierd wordt dat het licht geboren wordt in de duisternis. Waar zou het licht anders geboren moeten worden? Mocht je de behoefte voelen om de Heer te loven, doe dat dan niet alleen om zijn licht, maar ook om zijn duisternis!

Als je dit artikel waardeert, kun je je abonneren op dit blog. Aanmelden kan in de rechterkolom bovenaan de pagina. Je kunt ook op de hoogte blijven door me te volgen opFacebook. Het artikel delen, kan onderaan deze pagina.

 

* ‘Antibioticum’ betekent letterlijk: middel tegen het leven. Het heeft me altijd verbaasd dat een middel met die naam gezien wordt als de standaardoplossing voor infecties. Die naam zelf geeft al aan dat het een middel is waar je zeer terughoudend mee moet omgaan en dat je alleen inzet als andere oplossingen geen optie (meer) zijn. Als antibiotica op die manier worden gebruikt, zijn ze een zegen voor de mensheid waar die nog lang haar voordeel mee kan doen. Anders vormen ze als gevolg van resistentie en bijwerkingen een gevaar voor de gezondheid.

** Uit het boek Van de Tao en de innerlijke kracht door Laozi, schitterend vertaald en becommentarieerd door Kristofer Schipper.

*** Leraar Vipassanamediatie S.N. Goenka hield in 2000 tijdens een topconferentie over vrede van de Verenigde Naties een toespraak waarin hij het belang van dit punt uiteenzette. Zie: https://www.youtube.com/watch?v=Xy9PugTy15M

**** Wetenschappelijk onderzoek toonde aan dat het beoefenen van mindfulness niet alleen de functie, maar ook de structuur van de hersenen verandert. Bij de beoefening van mindfulness en Vipassana-meditatie onderzoek je zonder oordeel de gewaarwordingen die zich overal in je lichaam voordoen.http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S092549271000288X 

***** Voor mij persoonlijk is Vipassana-meditatie een onmisbaar instrument om dichter bij die bron te komen. Tijdens de cursussen leer je aangename en onaangename gewaarwordingen gelijkmoedig te observeren. Daardoor zie je steeds helderder de dynamiek en de wetmatigheden die achter de gewaarwordingen schuilgaan. Meer informatie over de cursussen kun je vinden op: http://www.pajjota.dhamma.org

 http://www.willempinksterboer.com/

Perfectionisme is het beste wat er is!

Perfectionisme is het beste wat er is!

michelangeloPerfectionisme is niet meer iets om trots op te zijn. Als je tegenwoordig op een  verjaardag vertelt dat je een perfectionist bent, kun je rekenen op begripvolle reacties en meewarige blikken. Perfectionisme wordt als een probleem beschouwd en vaak genoemd als een van de risicofactoren voor burn-out en depressiviteit. Regelmatig hoor ik dat mensen van een hulpverlener te horen hebben gekregen dat ze te perfectionistisch zijn, dat ‘goed wel goed genoeg is’ en dat het best ‘een tandje minder mag’. Als ik vervolgens vraag of dat al een beetje wil lukken, krijg ik vaak te horen dat het nog niet meevalt.

Bach, Boeddha en Epke
Ik vind het ontzettend jammer als mensen proberen hun perfectionisme te beteugelen, want perfectionisme is in essentie geweldig. Zonder perfectionisme waren er geen vioolconcerten van Bach geweest en geen stradivarius om ze op te spelen, geen fresco’s in de Sixtijnse kapel, geen lenzen voor de microscoop van Antoni van Leeuwenhoek, geen Boeddha onder de banyanboom en geen gouden rekstokoefening van Epke Zonderland. Perfectionisme levert dingen op waar we van genieten, die ons helpen en die ons inspireren.

Scheppingskracht
Ook in de natuur vind  je perfectionisme: planten geven alles om hun mooiste bloemen te produceren, vogels zingen hun mooiste lied, de spin spint zijn beste web. In die uitingen van perfectionisme herkent de gelovige de hand van God. In de Chinese filosofie worden ze gezien als de natuur die haar essentie heeft ontvouwd. Die essentie is de blauwdruk van het leven en wordt de Jing genoemd. De Jing is de oerkracht: de drang die in de oerzee aanwezig was om leven voort te brengen. Scheppende kracht die zichzelf zichtbaar wil maken. Die hand van God is dus eigenlijk nog niet zo’n gekke gedachte.

Evenwicht en harmonie
De Jing kan zich alleen volledig ontvouwen als alle krachten in evenwicht zijn. Perfectie is dus een teken van evenwicht en harmonie. Denk aan Bach, Boeddha en Epke en je snapt wat ik bedoel. Meesters uit de oosterse tradities zouden je niet-begrijpend aankijken als je zou proberen uit te leggen dat het beter is niet naar het beste eindresultaat te streven. Streven naar meesterschap is essentieel in al die tradities. De  Japanse acupunctuurmeesters waar ik les van heb gekregen verfijnen, ook als ze de zeventig ruim gepasseerd zijn, nog steeds hun techniek en vragen nog steeds om feedback van andere meesters.

 Op de handrem
Je problemen proberen op te lossen door je perfectionisme te beteugelen is zoiets als snelheidsovertredingen proberen te voorkomen door met de handrem aangetrokken te gaan rijden. Het is niet slim en niet prettig. Het is een beter idee om eens te onderzoeken hoe je je perfectionisme inzet, want daar gaat het meestal mis. Vaak richten we ons perfectionisme op het eindresultaat. Maar het eindresultaat ligt in de toekomst. Het is iets wat buiten ons staat. Hoe vreemd het ook klinkt: je hebt over het resultaat geen directe controle. Juist omdat je er geen controle over hebt, ga je verkrampen, nog meer je best doen, vergeet je rust te nemen en verlies je het plezier in wat je aan het doen bent. Je resultaat dreigt daaronder te gaan leiden en dus stop je er nog meer energie in. Zo ontstaat een negatieve spiraal die inderdaad kan eindigen ineen depressie of een burn-out.

 De weg is het doel
Hoe moet het dan? De Zen-gezegdes ‘de weg is het doel’  en ‘de weg is onder je voeten’ wijzen ons in de goede richting. Ze maken ons duidelijk dat we ons perfectionisme moeten richten op het proces in plaats van op het resultaat. Door het proces steeds verder te verbeteren, zal je resultaat ook steeds beter worden. Dat geeft een totaal ander gevoel. Om het proces te perfectioneren kan het belangrijk zijn dat je uitgerust bent, dat je ontspannen bent, dat je geniet van wat je doet, dat je je prettig voelt in de ruimte waar je werkt, dat je geconcentreerd bent en dat je voldoende informatie en goede begeleiding hebt. In het proces sta je altijd zelf centraal: wat heb ik nodig om optimaal te presteren? Hoe kan ik mezelf dat geven? Bovendien speelt het proces zich altijd af in het ‘nu’. Je bent altijd met je aandacht bij de stap die je nu zet. Stap voor stap bereik je je doel.

Cool als Epke
Wees niet teleurgesteld als het resultaat anders is dan je had verwacht of gehoopt. Gebruik het als feedback die je helpt het proces verder bij te slijpen. Niet meer dan dat. De bevrediging van je bezigheden vind je in het proces, in de stapjes die je met aandacht zet. Als je zo gaat werken zul je merken dat je je steeds minder aantrekt van het oordeel van anderen en dat je steeds minder de neiging hebt jouw resultaten te vergelijken met die van anderen. Als ik Epke Zonderland een wedstrijd zie turnen, heb ik niet het gevoel dat hij met zijn tegenstanders of met winnen bezig is. Hij doet, vergeef me de uitdrukking, gewoon zijn ding. Stap voor stap, met volle aandacht en overgave. De kans dat je nog zo goed leert turnen als Epke is heel erg klein en het is waarschijnlijk ook niet je ambitie. Maar zo cool en ontspannen worden als hij is wel mogelijk. Perfectionisme helpt daarbij.

De hand van God
Als je problemen hebt met je perfectionisme, probeer er dan niet vanaf te komen, maar transformeer het, verbeter het. Perfectioneer je perfectionisme. De onthechte vorm van perfectionisme die dan ontstaat is een waardevolle kracht die je persoonlijke ontwikkeling ondersteunt. Want het proces dat je waarneemt en steeds verder probeert te verbeteren, dat ben je zelf: het is je eigen leven. Door de stappen die je zet steeds verder af te stemmen en evenwichtiger te maken, kan jouw blauwdruk zich optimaal ontvouwen. Je essentie wordt steeds zichtbaarder in wat je doet. Wat je doet valt dan samen met wie je bent. Misschien heb je dat al wel eens meegemaakt: je hebt dan opeens het gevoel dat alles klopt. Je voelt je geïnspireerd en verbonden. Sommige mensen voelen zich dan aangeraakt door God, of hij nou bestaat of niet…..

http://www.willempinksterboer.com/